Onder bodybuilders is “whey-proteïne” het toverwoord. Maar wat is whey-proteïne juist en zijn andere vormen van proteïnen niet beter?

Laten we hiermee beginnen: “whey-proteïne” heet in het Nederlands “wei-eiwit” of ook lactalbulmine. Het wordt, net als caseïne, uit koemelk gewonnen. Het aandeel caseïne in koemelk bedraagt ongeveer 80%, slechts 20% is whey-proteïne.

In principe kan de mens aminozuren, proteïnen en eiwitten in drie vormen tot zich nemen:

  • als volledig eiwit, zoals het in elk voedingsmiddel gebonden is;
  • als deels voorverteerde proteïnen, zogenaamde hydrolisaten, of
  • als vrije aminozuren.

Zodra ze na de vertering in het bloed opgenomen worden, zijn al deze aminozuren dezelfde. Op kwalitatief vlak kan men geen onderscheid maken.

Er is wel een verschil qua absorptiesnelheid in de maag.

Laktalbulmine (whey-proteïne) wordt ook door ultra-filtratie gewonnen en daarna voorzichtig gedroogd (sproeidrogen). Men spreekt dan van een wei-eiwitconcentraat.

Indien men het concentraat met behulp van enzymen of zuren voorverteert en zo de lange verbindingen opsplitst, dan spreekt men van “laktalbumine-hydrolysaat“. Het is iets duurder dan het gewone whey-proteïneconcentraat, maar het wordt wel sneller door het lichaam opgenomen dan het concentraat. De enzymatische opsplitsing valt te verkiezen boven de opsplitsing door zuren.

Het isolaat van de whey-proteïne wordt door een zeer intensief proces verkregen waarbij ionen uitgewisseld worden. Albers en Arndt raden de naam “wei-eiwit door ionenuitwisseling” aan voor deze vorm. Naar verluidt zou het nog minder melkeiwit en minder melksuiker bevatten. Beide vermoedens zijn echter nog niet bewezen.

Hydrolysaten

Hydrolysaten worden als voorverteerde proteïnen het snelst in de maag opgenomen. Ze staan quasi onmiddellijk ter beschikking van de mensen; net zo snel als vrije aminozuren. De eiwitten zijn immers al opgesplitst in korte verbindingen van tripeptiden en dipeptiden en kunnen door de transportenzymen direct naar de bloedsomloop overgebracht worden.

Hoe lager het moleculair gewicht (uitgedrukt in dalton), hoe beter de aminozuur-hydrolysaten geabsorbeerd kunnen worden. Is het moleculair gewicht lager dan 500 dalton, dan zijn de hydrolysaten optimaal absorbeerbaar, maar smaken ze wel bitter.1 Sporters verkiezen wegens de snelle opname eerder hydrolysaten boven volledige proteïnen direct voor en na de training.

Volledige proteïnen

Volledige proteïnen, zoals men ze bijvoorbeeld in melk of vlees aantreft, bestaan uit moleculen met lange ketens. De mens heeft aanzienlijk meer tijd nodig om volledige eiwitten te verteren dan om aminozuren-hydrolysaten te verteren.

Caseïne en whey-proteïne behoren beide tot de volledige proteïnen, maar ze onderscheiden zich duidelijk van elkaar door hun absorptie-eigenschappen.

Vrije aminozuren

Belangrijk: afzonderlijke aminozuren neemt men doorgaans niet in wegens hun absorptiesnelheid, maar voor hun specifieke werking.

Vergelijking van whey-proteïne en caseïne

Characteristic (Dutch)CaseinWhey Protein
Biological value77104
Delayed protein absorption34% in 5 hoursno
New protein formation31% in 100 minutes68% in 100 minutes. Zero after 300 minutes
Oxidation of amino acidslowhigh
Improvement of Nitrogen Oxide (NO) levelsvery goodweak
Improvement during diet / weight lossVery good: Decrease in fat tissue by 7,0 Kg in 12 weeksmedium: Decrease in fat tissue by 4,2 Kg in 12 weeks
Other health benefits observed in studiesIncrease of HDL-Cholesterine, decrease of lipoproteins, lower risk of thrombocytesIncrease of HDL-Cholesterine, decrease of triglycerids, lower blood pressure, strengthening of immune system, better Glutathion level in plasma
Glutamine contenthighlow
BCAA contentmediumhigh

Bron: Arndt / Albers; “Handboek proteïnen en aminozuren”; 2004; S. 83.

Whey-proteïne versus caseïne: studie

Opnamesnelheid

Aminozuren en spieropbouw dankzij whey-proteïneIn een onderzoek werd de opnamesnelheid van caseïne en whey-proteïne gemeten. De deelnemers van de studie moesten op een nuchtere maag (10 uur zonder voedselopname) ofwel 30 gram caseïne ofwel 30 gram wei-eiwit innemen. Vervolgens werd de leucine-spiegel in het bloed gemeten.

De hoogste concentratie van leucine in het bloed werd gemeten bij de personen die whey-proteïne gekregen hadden. Een uur na de inname van de whey-proteïne bedroeg de concentratie ongeveer 330 mmol. De concentratie van de proefpersonen die caseïne ingenomen hadden, bedroeg ongeveer 240 mmol.

Na drie uur ongeveer (180 minuten) was de concentratie van leucine in het bloed ongeveer even hoog. Daarna daalde de concentratie bij de groep whey-proteïne snel verder, na vier uur was het slechts 100 mmol leucine ongeveer. De groep die caseïne ingenomen had, vertoonde een bijna stabiele concentratie van ongeveer 200 mmol.

Spieropbouw, spierafbraak

Toch zijn wellicht voor sporters de observaties over proteïnesynthese en proteïneafbraak veel belangrijker. Bij inname van whey-proteïne werd de proteïnesynthese gestimuleerd. De proteïneafbraak daarentegen werd duidelijk afgeremd door de inname van caseïne.

Volgens het eindresultaat kan met met caseïne meer spiermassa opbouwen dan met whey-proteïne. Whey-proteïne wordt daarom ook eerder een “anabole” proteïne genoemd, terwijl caseïne eerder een “antikatabole” proteïne is.

De dosering, die bodybuilding-tijdschriften daaruit normaal gezien afleiden is: whey-proteïne neemt men het best ‘s morgens en direct voor de training in, caseïne is de optimale vorm voor het slapengaan.

Aandeel van afzonderlijke aminozuren in whey-proteïne en caseïne

De gehaltes aminozuren verschillen per proteïne-isolaat. Behalve whey-proteïne en caseïne wordt in de tabel ook het aminozuurprofiel van melkproteïne en sojaproteïne weergegeven:

Amino Acid (en Nederlands!)Whey ProteinCaseinMilk ProteinSoy Protein
Histidine (ess.)2,22,92,82,3
Isoleucine (BCAA) (ess.)6,85,76,44,5
Leucine (BCAA) (ess.)11,110,410,47,2
Valine (BCAA) (ess.)6,86,86,84,7
Lysine (ess.)9,98,38,36,2
Methionine (ess.)2,42,82,71,3
Phenylalanine (ess.)3,85,15,24,5
Threonine (ess.)8,04,65,13,9
Thryptophan (ess.)2,11,41,41,1
Alanine5,03,13,54,1
Arginine3,04,03,77,6
Asparagine & Aspartic acid11,37,37,911,0
Cysteine2,40,30,91,6
Glutamine & Glutamic Acid19,22321,819,2
Glycine2,22,12,14,1
Proline5,211,210,15,6
Serine5,25,85,65,1
Tyrosine3,56,05,33,5
Values in gramm per 100 gramm of isolated protein. "ess.": essential amino acid. Source: Arndt, Albers: "Handbook amino acids"; p. 93

Verwijzingen uit de literatuur:

  1. Albers, K., Arndt, T., “Handboek aminozuren”, 2004, S. 77 ff.
Share and help your friends!Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterEmail this to someoneShare on Tumblr